Zatrzymanie to środek przymusu, polegający na krótkotrwałym pozbawieniu wolności wobec osoby, co do której istnieje uzasadnione prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, które stosują uprawnione do tego organy, a w niektórych sytuacjach również obywatele. Sytuacja ta często wywołuje silny stres, co może skutkować zachowaniem, które pogorszy sytuację faktyczną i prawną zatrzymanego. W związku z tym warto znać podstawowe zasady regulujące stosowanie tego środka a w razie zatrzymania skontaktować się z adwokatem karnistą.
Kiedy może dojść do zatrzymania?
Zgodnie z art. 244 § 1 k.p.k. do zatrzymania może dojść, jeśli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że osoba popełniła przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości albo istnieją przesłanki do przeprowadzenia przeciwko tej osobie postępowania w trybie przyspieszonym. Podstawą zatrzymania może być też uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, gdy zachodzi obawa jego ponownego popełniania, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa grozi (art. 244 § 1a k.p.k.). Zawsze do zatrzymania dojdzie, gdy powyższe przestępstwo zostało popełnione przy użyciu broni palnej, noża lub innego niebezpiecznego przedmiotu (art. 244 § 2 k.p.k.). Zatrzymać można również osobę ujętą na gorącym uczynku popełnienia wykroczenia lub bezpośrednio potem, jeżeli zachodzą podstawy do zastosowania wobec niej postępowania przyspieszonego lub nie można ustalić jej tożsamości (art. 45 Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia). Zatrzymania dokonuje Policja a w sytuacji ujęcia na gorącym uczynku lub pościgu, gdy istnieje obawa ukrycia się sprawcy może tego dokonać również obywatel, wówczas mamy do czynienia z zatrzymaniem obywatelskim (art. 243 k.p.k. i art. 45 k.p.s.w.).
Jakie prawa przysługują zatrzymanemu?
Osoba zatrzymana powinna zostać poinformowana o powodach interwencji. Do jej podstawowych praw należą:
- prawo do informacji – funkcjonariusze muszą wyjaśnić przyczyny zatrzymania,
- prawo do kontaktu z adwokatem od spraw karnych – możliwe jest skorzystanie z pomocy prawnej w celu zrozumienia sytuacji procesowej,
- prawo do bycia wysłuchanym (prawo do złożenia wyjaśnień lub odmowy ich złożenia) – zatrzymany może odmówić składania wyjaśnień, aby nie narażać się na niekorzystne konsekwencje,
- prawo do pomocy tłumacza – jeśli zatrzymany nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim ma prawo do skorzystania z usług tłumacza,
- prawo do powiadomienia bliskich lub innej osoby o zatrzymaniu – zatrzymany ma prawo żądać przekazania wskazanej przez niego osobie informacji o zatrzymaniu jego osoby,
- prawo do pomocy medycznej – jeśli zatrzymany doznał urazów podczas zatrzymania lub ma inne dolegliwości czy choroby, funkcjonariusze mają obowiązek zapewnienia mu pomocy medycznej,
- prawo do zażalenia na zatrzymanie – jeśli zatrzymany uważa, że dokonane ono został z naruszeniem legalności, zasadności oraz prawidłowości ma prawo wnieść zażalenie do sądu w terminie 7 dni od dnia zatrzymania.
Przestrzeganie tych praw stanowi gwarancję rzetelnego postępowania i ochrony przed nadużyciami.
Jakie znaczenie ma dokumentacja zatrzymania?
Każde zatrzymanie powinno zostać odnotowane w protokole, który zawiera informacje o miejscu, czasie, przyczynach oraz przebiegu czynności. Zatrzymany ma prawo zapoznać się z treścią dokumentu, zgłosić uwagi i otrzymać jego kopię. Prawidłowa dokumentacja stanowi istotny dowód procesowy i pozwala na weryfikację, czy zatrzymanie odbyło się zgodnie z przepisami. W przypadku ewentualnych nieprawidłowości protokół może być podstawą do dochodzenia ochrony prawnej.
Jak zatrzymany może bronić swoich praw?
W sytuacji zatrzymania kluczowe jest, by zatrzymany znał swoje uprawnienia i umiał z nich korzystać. Kontakt z adwokatem pozwala na:
- wyjaśnienie praw i obowiązków wynikających z przepisów,
- uzyskanie wsparcia w trakcie przesłuchania,
- kontrolę przestrzegania standardów postępowania przez organy ścigania.
Świadomość tych mechanizmów pozwala ograniczyć ryzyko naruszenia praw jednostki i sprzyja prawidłowemu przebiegowi postępowania.